islamiyetin doğuşu

İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Hz. Muhammedin Hayatı ve Peygamberliği Kureyş kabilesinden olan Hz. Muhammed , 571 yılında Mekkede doğdu. Annesi Amine , babası Abdullah idi. Doğmadan önce babasını , çocuk yaşta annesini kaybetti. Önce dedesi Abdulmuttalip ,sonrada amcası Ebu Talip tarafından himaye edildi. Gençlik yaşlarında ticaretle meşgul oldu ve bu sayede Arabistan ın birçok yerini tanımaya imkan buldu. Ahlâki ve durustluğunden dolayı kendisine “ Muhammedul Emin “ dendi. 25 yaşında iken Hz. Hatice ile evlendi. 40 yaşında kendisine ilk vahiy geldi. Hz. Muhammede Cebrail adlı melek tarafından gönderilen ilk ayette “ Oku! Yaradan Rabbinin adıyla oku “ denilmekte idi. Hz. Muhammed e ilk inananlar Hz. Hatice , Hz. Ebubekir , Hz. Ali , Hz. Zeyd ve Hz. Osman dır. İslamiyeti kabul edenlerin sayısı zamanla arttı. Muşrikler putperestler hemen islamiyete ve Muslumanlara karşı cephe aldılar, onlara baskı uygulamaya başladılar. **__! İslamda köle- efendi ayrımı olmadığından Mekkenin ileri gelenleri mevki ve nufuslarını yitirmekten endişelendirler. İslamda “ tevhid “ inancının Arapların “ atamızın dini “ dedikleri , putperesliği ortadan kaldıracağından kaygılandılar. Muslumanlara yapılan baskı ve zulum artınca Hz. Peygamber bazı muslumanların Habeşistana göç etmelerine musaade etti 619. **__! Habeşistan hukumdarı Hristiyan olup adaletiyle tanınan biri idi. **__! Bu olay islam tarihinde ilk hicret olayıdır. İki halife halinde yapılmıştır. İslamiyet , Mekke dışında Kâbe yi ziyarete gelenler arasında da yayıldı. Musluman olan Medineliler, Akabe denilen yerde Hz. Peygambere bağlılık sözu verdiler. Buna “ I. Akabe Biatı “ denilmişti. Medineli muslumanlardan daha buyuk bir topluluk , 622 senesinde Akabe de Hz. Peygambere bağlılıklarını yenilediler II. Akabe Biatı. Onu Medineye davet ettiler. Bu durum Muslumanların Medineye hicretinde etkili olmuştu. Muşriklerin muslumanlara yaptıkları eziyet artık dayanılmaz hale gelmişti. Kureyş in muşrikler zulmunden kurtulup dinlerini serbestçe yaşabilmek için Muslumanlar Hz. Peygamberin izniyle Mekkede Medineye göç ettiler. En son hicret edenler ise, Hz. Peygamber ve yakın arkadaşı Hz. Ebubekir oldu.622. İslam tarihinin en önemli dönum noktalarından birisi olan Hicret olayı uzerine , Muslumanlar rahat bir nefes aldılar. Hz. Peygamber, Medinelilerle yahudiler dahil bir sözleşme yaptı. Tarihe “ Medine Sözleşmesi “ diye geçmiş olan bu bölgede , Hz. Muhammed , Muslumanlar ve Yahudilerin karşılıklı …. ve vazifeleri belirtilmekte idi. Buna göre Yahudiler , din ve ibadetlerinde serbest olacaklar , Medine ye bir duşman saldırısı olursa muslumanlarla birlikte şehri savunacaklardı. **__! Hicret , Hz. Ömer zamanında kabul edilen Hicri takvimin başlangıç senesi olmuştur. Turkler islamiyette girdikten sonra Hicri Takvimi kullanmaya başlamışlardır. Hz. Peygamber , Medine de ilk islam Devletini kurdu. Kurduğu devlete “ Medine Site Devleti “ denilmişti. Hicretin Sonuçları 1_ Muslumanlar Putperest ayakların baskısından kurtulmuştur. 2_İslam inkilâbının başlangıcı olmuştur. 3_Mekkelilerin Muslumanlar uzerindeki baskıları sona ermiş ve islamiyetin yayılması hızlanmıştır. Ensar ile Muhacir kardeş ilan edilmiştir. Hicretin yapıldığı yıl hicri takvimin başlangıcı ilan edildi. ___HZ. PEYGAMBERİN SAVAŞLARI___ Bedir SAVAŞI 624 Nedenleri: 1. Muslumanların şam ticaret yolunu tehtid edmeleri 2. Muslumanların Mekkede yağmalanan mallarına karşılık Suriyeden , Mekke ye gitmekte olan Ebusufyan yönetimindeki Ticaret kervanı ele geçirmek istemeleri. Sonuçları: 1. Muslumanların ilk savaşı ve ilk zaferi , Şam ticaret yolu kısmen muslumanların eline geçmiştir. 2. Medinedeki Yahudilerin bir kısmı Mekkelilerle iş birliği yaptığı için Hz. Muahmmed tarafından Medine den çıkarılmıştır. 3. Muslumaların morali ve gucu arttı. 4. Muslumanlar bol miktarda ganimet elde ettiler. *İslam savaşı hukukunun esasını teşkil eder. Ganimetlerin beşte biri devlet hazinesi için ayrıldı, kalanı savaşlara taksim edildi. Bu esas, sonraki islam devletlerinde de uygulanmıştır. Uhud SAVAŞI 625 Nedenleri: 1.Muşriklerin Bedir mağlubiyetinin intikamını almak. 2.Muslumanların daha fazla guçlenmelerini önlemek ve şam ticaret yolunun emniyetini sağlamak istemeleri bu savaşın sebebidir. 3.Medineden çıkarılan yahudilerin savaşa teşvik etmesi. Sonuçları: 1. Mekkelilerin savaşı kazandılar. 2. Hz. Muhammede iteatin önemi anlaışdı. 3. Hz. Muhammed yaralandı , muslumanlar mağlup oldular. **__! Uhud savaşı Muslumanların ilk yenilgisidir. Bu savaştan sonra, Medine Sözleşmesini bozdukları için Beni Nadir Yahudileri Medineden uzaklaştırmışlardır. Bunlar heybere giderek yerleşmişlerdir. Hendek SAVAŞI 627 Nedenleri: Uhud savaşında umduklarını bulamayan Mekkeliler, Muslumanları tamamen ortadan kaldırmak için Medine uzerine doğru hareket ettiler. Şehrin savunmasız yönu Selman-ı Farisi adındaki İranlı bir muslumanın teklifi uzerine hendekle çevrildi. Sonuçları: 1. Savaş muslumanlar tarafından kazanılmıştır. 2. Mekkelilerin muslumanlar uzerine duzenledikleri son saldırı olmuştur. 3. Bu savaştan sonra mekkeliler savunmaya, Muslumanlar taaruza geçmişlerdir. Hudeybiye ANTLAŞMASI 628 Muslumanlar hac yapmak için 1500 kişilik topluluk ile Mekkeye doğru hareket ettiler. Bunu savaş olarak değerlendiren Mekke ise savaşa hazırlıklı idi. Mekke yakınlarında Hudeybiye denilen yerde iki taraf göruşmeler sonunda antlaşmaya vardılar. Zira muslumanların bir barış ortamına ihtiyaçları vardı. Bunu Hedeybiye Antlaşması denir.628 Görunuşte Antlaşma maddelerinin bazıları Muslumanların aleyhindedir. Bunlar: 1. Her iki taraf 10 yıl boyunca birbirleriyle savaş yapmayacak. 2. Bu yıl hac olmayacak , ertesi yıl Muslumanlar hac edebilecek , Mekkeliler hac sırasında 3 gun şehri boşaltacaklardır. 3. Muslumanlarla Mekkelilerin istedikleri kabileler ile ittifak yapabilecekler. 4. Reşid olmadan islamiyeti seçen Mekkeliler Medineye alınmayacak , Mekkeye iade edileceklerdir. 5. Medineden Mekkeye geri dönmek isteyenlere Medine İslam Devleti karışmayacak. 6. Hiç kimsenin canına ve malına zarar verilmeyecek himayeleri altında bulunan kabilelere askeri yardım yapılmayacaktır. Sonuçları: 1. Muslumanların siyasi bir varlık olarak imzaladıkları ilk antlaşmadır. 2. Kureyşliler muslumanların bir guç olarak resmen bu bölge ile tanıdılar. 3. İlk bakışta muslumanların aleyhinde görunuyorsa da daha sonra elihe döndu. 4. Muslumanlar guney sınırlarını guvence altına aldılar. 5. Mekkenin önde gelen komutan ve siyasi liderlerrri silam dinine girdiler. 6. Her iki tarafın eşit haklara sahip olduğu bu belgeyle ortaya çıktı. 7. Taraflar arasındaki sert duşmanca tavırlar yumuşamış, sosyal ve ticari ilişkiler artmıştır. 8. Hudeybiye , Muslumanların askeri başarılarının en açık bir yazılı belgesi olmuştur. Hayberin Fethi 629 –Hayber Kalesi Hayber Yahudileri Mekkelilerle iş birliği yaparak Muslumanlar için devamlı bir tehlike oluşturuyorlardı.Hz. Peygamber bu tehlikeden kurtulmak için hemen harekete geçti ve beraberindeki bin beş yuz Muslumanla Hayber Kalesini Kuşattı. Hayberliler Hz. Peygamberin hızlı hareketi nedeniyle kuşatma için hazırlık yapamamışlardı. Bu yuzden daha fazla direnmeden teslim oldular. Sonuçta Hz. Peygamber tarımdan elde ettikleri urunlerin yarısını vermeleri şartıyla Yahudilere topraklarını geri verdi.629. Hz. Peygamber ve Musluman Hudeybiyeden bir yıl sonra , antlaşmanın tanıdığı hakka dayanarak Kâbeyi ve Mekkeyi ziyaret ettiler. Mute SAVAŞI 629 Nedenleri: 1. Bizansa bağlı Gassani kralının islam elçisinin öldurmesi 2. Muslumanlardan oluşan bir keşif kolunun pusuya duşurulmesi. Sonuçları: 1.Her iki tarafta savaşta ustunluk sağlayamadı. Önemi: Mute savaşı Bizans İmparatorluğu ile Muslumanlar arasında ilk savaştır. Mekkenin Fethi 630 Bir sure sonra Mekkeliler iki kabile arasındaki mucadele taraf tutarak Hudeybiye Antlaşmasına uymadılar. Hz. Peygamber bu durumda , bir sefer için hazırlıklara başladı. Mekke civarındaki dağların arkasında ordugâhını kurduğu zaman on bin kişilik bir kuvveti vardı. Mekkeliler ordugâh kuruluna kadar muslumanların hareketinden haberdar olmamışlardı. Bu arada Mekkenin en buyuk reisi Ebu Sufyan musluman keşif birliklerinin eline esir duştu. Hz. Peygamber musluman olan Ebu Sufyanı ertesi gunu serbest bıraktı. Bu sırada musluman ordusu dört yönden Mekkeye girmeye başladı. Ayrıca Ebu Sufyan , musluman ordusunun buyukluğunu anlatarak direnmenin faydasız olduğunu Mekkelilere söylemişti. Böylece Mekkeliler savaşmadan muslumanlara itaat ettiler. Hz. Pegamber şehre girdikten sonra Kâbeye gitti ve orada putları kırdırdı. Duşmanları ve eski Hemşerilerine buyuk bir alçak gönullulukle konuşarak “ Hepiniz Hursunuz “ dedi. Bu sözlerin Mekkeliler uzerinde buyuk etkisi oldu. Kendiliklerinden islam dinini kabul ettiler. Huneyn SAVAŞI ve Taif SEFERİ 630 Nedeni: Putperestler, muslumanlara karşı Taiflilerle birleşerek Huneyn denilen yerde toplanmışlardı. uzerlerine yuruyen İslam ordusuna yenilerek Taif e sığındılar. Ancak Taif alınamadı. Taifliler 631 yılında muslumanlığı kabul ettiler. Sonucu: Hicaz başta olmak uzere Arabistanın buyuk bir kısmı İslam dinine girdi. Hz. Muhammed musluman olmayan Araplarla son mucadelesini yapmıştır. Huneyn Zaferi, Mekkenin fethini tamamlayıcı bir özellik gösterir. Tebuk SEFERİ 631 Bir Bizans ordusunun muslumanlar uzerine yuruduğu haberi duyulunca Hz. Peygamber buyuk bir ordu ile Suriye uzerine sefere çıktı. Haberin asılsız olduğu anlaşıldı. Bunun uzerine geri dönuldu. Bölgedeki bazı kabileler Gassanilerin buyuk bir kısmı musluman oldular. **__! Tebuk seferi Arabistan dışına yapılan ilk seferdir. Tebuk seferi muslumanların Bizans uzerine sefer yapacak kadar kuvvetli olduğunu göstermektedir. Bu sefer Hz. Peygamberin son seferidir. Veba salgını olduğundan Suriyeye gidilmekten vazgeçilmiştir. Bu durum tarihte ilk karantina sisteminin uygulanmasıdır. Veda HACCI ve Veda HUTBESİ Tebuk Seferinden sonra Medineye dönen Hz. Muhammed ertesi yıl kalabalık bir musluman topluluğu ile Mekkeye hac yapmaya gitti. Bu hacca islam tarihinde “ Veda Haccı “ denir. Hz. Muhammed bu hacda haccın nasıl yapılcağını muslumanlara bizzat kendisi göstermiştir. Hz. Muhammed in aynı yıl içerisinde vermiş olduğu hudbeye de “ Veda Hutbesi “ denir. Bu hudbede cahiliye devrinin sona erdiğini, kölelik ve efendilik muessesinin ortadan kalktığını, herkesin eşit olduğunu belirtmiştir. Hz. Muhammed bu Hutbesinin sonunda Kur-anı Kerimin tamamlandığı ve görevinin sona erdiğini bildirerek muslumanlara veda etmiştir. Veda Haccından sonra Hz. Muhammed Medineye dönmuş rahatsızlıklarının giderek artması uzerine imamlık görevini Hz. Ebubekire bırakarak, 8 Haziran 632de Pazartesi gunu vefat etmiştir. Mezarının ismi Rauza-i Muhtahhara dır. Vefat eden Hz. Muhammed , Medineye defnedildi. İslam tarhinde Hz. Muhammed in vefatıyla “ Dört Halife Dönemi “ başlamıştır. DÖRT HALİFE DEVRİ 632-661 Hz. Muhammedin vefatından sonra Hz. Ebubekir le başlayıp , Hz. Ali ye kadar suren döneme Dört Halife Devri denir. Bu dönemde halifeler seçimle başa geldikleri için bu döneme Cumhuriyet Dönemi denir. Bu dönem İslamiyetin yayılması ,kökleşmesi ve kuvvetlenmesi bakımından önemlidir. Hz. Ebubekir DÖNEMİ 632-634 Hz. Peygamberin ölumu ile ortaya çıkan yalancı peygamberlerin ve zekât vermeyenlerin isyanlarını bastırarak Arap Yarım adasından siyasi birlik sağlanmıştır. Kur-anı Kerim kitap haline getirilerek özgun halinin korunması sağlanmıştır. Halife, komutan ve yuksek dereceli memurlara maaş bağlanmıştır. Arap Yarım Adası dışında ilk kez fetihlere başlanmıştır. İslam ordularının duzenli olarak fetihle görevlendirildikleri ulke Suriye olmuştur. Husamin Zeyd komutasındaki ordu Suriyeye , Halid Bin Velid komutasındaki ordu Iraka gönderilmiştir. Muslumanların Guney Filistini ele geçirmelerinin uzerine Bizans elli bin kişilik bir orduyu Suriyeye göndermiştir. Bunun uzerine Halid Bin Velid Suriyeye gelip İslam ordularının başına geçmiştir. İki ordu Yermuk Irmağı kıyılarında savaşmışlar ve muslumanlar Bizans ordusunu Yenilgiye Uğratmışlar.634. Yermuk Zafer, inin Sonucu: * Suriyenin kapıları islam ordularına açılmıştır. Hz. Ebubekir Yermuk Zaferinden sonra 23 Ağustos 634 de vefat etmiştir. Aziz dostu Hz. Muhammed in yanına defnedilmiştir. Hz. Ömer DÖNEMİ 634-664 Hz. Ebubekir hastalandığı zaman tavsiyetname hazırlayarak kendinden sonra msulumanlar arasında karışıklık çıkmasını önlemek için Hz. Ömer Halife olmasını istemiştir. Böylece Hz. Ömer hiçbir itiraz meydana gelmeden halife olmuştur. Hz. Ömer başa geçinci Halid Bin Velidi ordu komutanlığına alarak, Ebu Hubeydeyi atamıştır. İslam ordusu 635 de Şamı Dimaşk kuşatmış ve altı ay suren mucadeleden sonra şehri ele geçirmiştir. Suriye nin fethi tamamlandıktan sonra msulumanlar Kuduse ilerlemiştir bunun uzerine Kudus Bizanstan yardım istemiş imparator Herakleois deniz yoluyla Kuduse yardım göndermiştir. Suriyedeki tum islam orduları Arm ve As başkanlığında birleşerek Bizans kuvvetleri ile karşılaşmışlardır. 636 yılında yapılan “ Ecnadin “ savaşını muslumanlar kazanmış , ardından Kudus u kuşatmışlardır. Kudus Patri halifeye teslim olacağını bildirince şehir savaş yapılmadan msulumanların olmuştur. Irak CEPHESİ * Köpru Savaşı 634: İslam orduları Fırat Nehri kenarında İran ordularıyla karşı karşıya gelmiş ve savaşı kaybetmişlerdir. Komutan Ebu Veyde ve pek çok islam askeri şehit olmuştur. * Kadisiye Savaşı 636: Irak cephesindeki ordunun başında Sad Bin Ebi Vakkas vardır. Muslumanlar ile Sasaniler Kufe yakınlarında Kadisiye denilen yerde tekrar karşılaşmışlardı. Savaşı islam orduları kazanmıştır. Sonuçları: 1. Böylece Irak muslumanların eline geçmiş, İran yolu açılmıştır. 2. Bu savaşın ardından Sasanilerin başkenti Medain şehri ele geçirilmiştir.632 * Celula Savaşı 637: Bu savaş msulumanlar kazanmışlardır. Sasanilerle yapılmıştır. Muslumanlar bu arada Basra ve Kûfe de yeni askeri usler kurarak ordularını takviye etmişler ve guçlerini arttırmışlardır. * Nihavend Savaşı 642: İranlılar topladıkları kuvvetlerle muslumanlar uzerine tekrar saldırmışlar ve Nihavend de yapılan savaşı msulumanlar kazanmıştır. Sonuç: İran ordusu dağılmış ve İran şehirleri tamamen muslumanların eline geçmiştir. Irak ve Suriye seferlerinden başka İslam orduları El_Cezire Yukarı Mezepotamya yönelmişler 639 yılında Urfa , Harran ve Diyarbakır feth edilmiş ve 634-664 yıllarında Azerbaycan , tamamiyle feth edilmiştir. Önemi: Nihavend savaşlarıyla , muslumanlar sınır komşusu olmuşlardır.Karluklar ve Turkişler Suriye nin fethinden sonra Mısır muslumanlar için bir hedef haline gelmişlerdir. Mısır Bizans hakimiyeti altındaydı ve ağır vergiler veriyorlardı. 642 yılında Mısır ın fethinden sonra Lidye ve Trabulusgarb islam ordularınca feth edildi. _ Hz. Ömer Döneminde Yapılan Duzenlemeler_ 1. İlk kez divan teşkilatı kuruldu. 2. Adli teşkilat kuruldu. Vilayetlere validen ayrı olarak kadılar atandı. 3. Feth edilen ulkelerin yönetim birimlerine ayrılmasıyla buyuk iller ortaya çıktı. 4. Irak, Mısır, Suriye , Cund adı verilen devamlı ordugâh şehirleri kurulmuştur. 5. Hicri takvim hazırlanarak kullanılmaya başlanmış 6. Ekonomik alanda yenilikler yapılmıştır. 7. Askeri amaçlı ikta sistemi uygulanmıştır. Hz. Ömer son derece sade bir hayat yaşayan adaletli yönetimi ile herkesin guvenini kazanan islam devletlerini sınırlarını Lidyadan Horasana kadar ve Kafkasyaya kadar genişleten Hz. Ömer 644 yılında İranlı bir köle tarafından hançerlenerek öldurulmuş ve şehit olmuştur. Hz. Osman DÖNEMİ 656 Hz. Ömer vefat etmeden önce yerine geçecek halifeyi belirlemek uzere Hz. Muhammed in eski arkadaşlarından 6 kişiyi görevlendirmişti. Bu arkadaşların yaptıkları göruşmeler sonucu Hz. Osman Halife seçilmiştir. Hz. Osman fetih hareketlerine devam etmişler. Bu dönemde islam orduları Kafkaslarda Hazarlar ile karşılaşmışlardır. İslam orduları sık sık Torosları aşarak Anadolu içlerine kadar akınlar duzenlemişlerdir. Bizansın eline geçen İskenderiye geri alınmıştır. Anadoluda islam orduları Kayseriye kadar ilerlemişlerdir. Kafkasların bir kısmı ve burada Hazar Turkleriyle savaşılmıştır. Horosanı alan islam orduları Ceyhun Nehrini geçecek Asya içlerinde ilerlemişlerdir. Böylece Turkler ve muslumanlar arasındaki savaş başlamıştır. Suriye sahillerinde ilk islam donanması kurulmuştur. Şam valisi Muaviye tarafından kurulmuştur. Muaviye Kıbrısı kuşatarak 649 yılında almıştır. İslam tarihindeki ilk karşıklıklar bu dönemde çıkmıştır. Hz. Osman yumuşak huylu ve iyi niyetliydi. Başta valilikler olmak uzere ordu komutanlıklarına ve önemli görevlerine umeyye ailesinden akrabalarına getirmiştir. Bu valilerin idaresinden memnun olmayanlar ve munafıklarında kışkırtması Hz. Osmana karşı muhalefete başlamışlardır. Yaşlılığından dolayı Hz. Osman kendisine karşı oluşturulan bu muhalefeti bastırmakta guçluk çekiyordu. Bu arada Mısır, Basra ve Kûfeden 500 kişilik bir grup Medineye gelerek ortalığ karıştırdılar. Bundan sonra olayların önune geçilemedi. Ve Hz. Osman evinde Kur-anı Kerim okurken 17 Haziran 656 da bu grup tarafından şehit edildi. Bu olay daha sonraki yıllarda meydana gelebilecek huzursuzlukların temelini oluşturdu. Çeşitli şehirlerde Kur-anı Kerim ayetlerinin farklı şekillerde okunması uzerine Kur-anı Kerim çoğaltılarak ordugâhlara ve öenmli merkezlere gönderilmiştir. Bu Hz. Osman döneminin en önemli olayıdır. Horasan ve Harzem fethedildi. Hz. Ali DÖNEMİ 656-661: Hz. Osmanın şehit edilmesinden sonra halifelik Hz. Aliye teklif edilmiştir. Hz. Ali önceleri bu teklifi kabul etmediysede ısrarlar karşısında olumlu cevap vermiştir. Hz. Ali döneminde halife olduktan sonra Hz. Aişe , Zubeyr Avvam ve Talha Bin Ubeydullah, Hz. Osman katillerinin derhal cezalandırılmasını istemişlerdir. Hz. Ali Kûfeye gelerek buradan yardım aldı. Basra uzerine yurudu. Hz. Ali nin Barış çabaları snuç vermeyince iki taraf arasında savaş başladı. * Camel Vakası Deve Savaşı 656: Çatışma , Hz. Aişe nin devesinin etrafında geçtiği için bu savaşa “ Deve Savaşı “ denmiştir. Yapılan savaşta Zubeyr ve Talha şehit edilmiştir. Aişe ye dokunulmamıştır. Savaştan sonra Hz. Ali dönmemiş Kûfeyi merkez yaparak , Irak ı kontrolune almıştır. Ancak Şam valisi Hz. Alinin halifeliğini tanımayarak mucadeleye devam etmiştir. Hz. Osman ın katillerini cezalandıracağını ilân etmiştir. * Sıffın Savaşı 657: Hz. Alinin barış teşebbusleri yine sonuçsuz kalınca iki taraf arasında savaş çıkmıştır. Temmuz 657 de Fırat Nehri kıyısında Sıffın adı verilen yerde başlayan savaşta Muaviye yenilirken Amr Bin As ın teklifi uzerine askerler mızraklarının ucuna Kur-anı Kerim saifelerini takmış ; “ Aramızda Kur-anı Kerim hakem olsun “ demişlerdir. Hz. Ali kendi askerine bunun hile olduğunu söylesede askerler bunu dinlememişlerdir. Bunu uzerine islam tarihinde hakem olayı denilen bir hadise gerçekleşmiştir. Arm Bin As Muaviyenin , Ebu Musa El-Eşari ise Hz. Ali nin hakemi olmuştur. İkisi yaptıkları göruşmelerden her iki tarafın halife olmasını yeni bir halife seçilmesini kararlaştırmışlardır. Yinede bu kararlar islam dunyasının bölunmesini engelleyemedi. Hakem olayından sonra islam dunyasından sonra Hz. Ali yanları, Hz. Muaviye yanları ve her ikisini de kabul etmeyen hariciler olarak ayrılmıştır. Hz. Ali tarafına Şîî, Hz. Muaviye tarafına Emevi denirdi. * Nehrevan Savaşı 659: Hariciler Hz. Alinin uzerine yurumuştur. Halkıda isyana teşvik etmişlerdi. Bunun uzerine Hz. Ali bu olayı Nehrevan savaşıyla dağıtmıştır. Hariciler islam dunyasının bu şekilde dağılmasını Hz. Ali , Hz. Muaviye ve Arm Bin As ı sorumlu tutarak suikast yapmaya karar vermişlerdir. Hz. Ali şehit edildi, diğer ikisi kurtulmuştur. Böylece dört halife devri kapanmıştır. _DÖRT HALİFE DEVRİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ_ · Halifeler seçimle iş başına gelmişlerdir. · Bu dönemde Arap milliyetçiliği yapılmamıştır. · Turklerle ilk siyasi ilişkiler bu dönemde başlamıştır. · İslam Devleti bölgenin en önemli siyasi gucu haline gelmiştir. · Sistemli bir devlet teşkilatı oluşturulmuştur. EMEVİLER 661-750 Hz. Ali nin şehit edilmesinden sonra islam dunyası, Emevi ailesinden Muaviyenin eline geçti. Muaviye, Emevi devletini kurduğu sırada ırkta bulunan muslumanlar da Hz. Alinin buyuk oğlu Hz. Hasan ı halife seçmişlerdi. Hz. Hasan Muaviyenin ordu topladığını duyunca, bazı şartlarla halifelikten vazgeçti. Ancak, muaviye sözunde durmadı. Hz. Hasan ın ölumunden sonra , oğlu Yezidi veliaht ilân etti. Muaviye devrinde halifelik , babadan oğula geçen bir saltanat haline geldi. Yezid DÖNEMİ 680-683: Yezidìn halifeliğine Hz. Huseyin karşı çıkınca , Hz. Huseyin ve onun çok az sayıdaki taraflarını Kerbelâ da şehit etti 681. ÖNEMİ: İslam dunyası , bu olaydan sonra kesin olarak Sunnî ve Şîî mezheplerine ayrılmıştır. Bu devirde Ukbe Bin Nafî , Kuzey Afrikanın fethini tamamlamıştır. Abdulmelik DÖNEMİ 685-705: Emevilerin en parlak dönemidir. Arapça resmi dil ilân edildi. İlk defa Arapça yazılı paralar basıldı. Velid DÖNEMİ 705-715: Abdulmelik 705 yılında ölunce yerine oğlu Velid geçti. Bu dönem Emevilerin en parlak ve en hızlı geliştiği dönemdir. Doğuda Turklerle sert mucadeleler sonunda muslumanlar bir yandan Hindistan a ulaştılar. 771 yılında Tarık Bin Ziyad komutasındaki muslumanlar Avrupaya İspanya yoluyla geçtiler. İspanyaya Vizigotları yenen Tarık , Kuzeye doğru ilerledi ve İspanya fethedildi. Velidin 715 te ölumunden sonra duraklama dönemine giren Emevi Devleti fetih hareketlerine girişemedi. 716 yılındaki İstanbul kuşatması başarırız kaldı. Ömer Bin Abdulaziz döneminde yeniden toparlanıldıysa da bu uzun surmedi. Bu durgunluğu gidermek için son halifelerden Hişam zamanında İspanya uzerinden Fransaya yurunduyse de bu olay bozgunla sonuçlandı. * Putavya Savaşı 732: _Nedeni: Muslumanların Avrupa içi, Hristiyanlığın merkezi olan İtalyaya doğru ilerleyerek islamiyeti yaymak istemeleri , Avrupalıların da muslumanlara karşı birleşerek onları Fransadan atmak istemeleri. 732de yapılan savaşta başta Franklar olmak uzere , Hristiyan Avrupalılar Emevileri bozguna uğrattılar. _Sonucu: Muslumanların Batı Avrupadaki ilerleyişlerinin durmasına hatta gerilemesine neden olmuştur. Muslumanlar buradan daha ileriye gidemediler. İslam Dunyasını olmusuz yönde etkileyen ilk buyuk savaş Putavya dır. Zayıflamaya başlayan Emeviler devletinde merkezi otorite de bozulunca 750 yılında Ebu Muslim Horasani komutasındaki Abbasileri temsil eden ordu, Emevilere son verdi. Emevi Devletinin Yıkılış Sebepleri: · Emeviler Arap olmayan muslumanları “ Mevali “ azat edilmiş köle gözuyle görmeleri Emevilere karşı kin ve husumet uyandırmıştır. · Sonradan musluman olanlardan cizye vergisi almaya devam etmeleri. · Emevi fetihlerinin İspanyada ve Asyada durulmuş olması. · Şîî ve Haricilerin devleti zayıflatmak için faaliyetleri. · Sınırların genişlemiş olması nedeniyle, merkezi idarenin kontrolunun zayıflaması. · Zevk ve sefanın artmış olması. _Yıkılışı: Horasan bölgesinin komutanı Turk asıllı Ebu Muslim isyan ederek Hz. Peygamberin amcası Abbasın soyundan gelen Ebul Abbas Abdullahı halife etti. Emevi sulalesinden yakalananlar öldurulmuş. Kurtulanlardan , Abdurrahman , İspanyaya giderek “ Endulus Emevi Devleti” ni kurdu 756. *__! Endulus Emevi Devletinin kurulmasıyla islam dunyasında Abbasi ve Endulus Emevi Devleti olmak uzere iki siyasi guç ortaya çıktı. ABBASİLER DEVLETİ DÖNEMİ 750-1258 Emeviler 750 yılında ortadan kaldırılan Abbasiler İslam Dunyasına kısa zamanda hakim oldular. İlk Abbasi halifesi Ebul Abbas Abdullah tır. İslam devletini dağılmaktan kurtarır ve guçlendirir. Daha ilk yılında Çinlilerle Orta Asyaya hakim olabilmek için Talas Irmağı kenarında buyuk bir meydan savaşı yapıldı. Turklerde bu savaşta ilk defa olarak musluman Arapları destekledikleri için savaşı muslumanlar kazanmıştır. Talas savaşı Abbasi Devletinde olumlu etki yaparak ve devlet butun İslam Dunyasında kabul görecektir. Daha sonra guçlenen Abbasiler Iraka önem verecekler ve başkenti Bağdata taşınacaklardır. Daha sonraları Bağdat buyuk bir kultur merkezi haline gelecektir. 786-805 yılları arasında Abbasilerin lideri olan Harun Reşit bu devlete en parlak dönemini yaşatmıştır. Devleti siyasi, ekonomik, sosyal ve kulturel yönlerden en iyi dönemini yaşatmıştır. Bizansla mucadele edilmiş ve buyuk başarılar sağlanmıştır. Abbasiler Harun Reşidin oğulları zamanında gucunu devam ettirdi. Emin , Memun ve Mutasım dönemlerinde turkler Abbasi ordusunda hizmet ettiler. ust kademelere kadar yukseldiler. Böylece IX. Yuzyıldan sonra Abbasiler Devletinde Turkler etkili rol oynadılar. Yine bu dönemlerde Bizanslılardan korunmak için sınırlarda turklerden oluşan Avasım şehirleri kuruldu. Asrın ikinci yarısından sonra hakim olduğu sahalara özerklik muhariyet tanıdı. Böylece bazı kuçuk devletçikler çıktı ki bunlar “ Tavaiful Mulk ” denildi. Bu devletlerden bazıları şunlardır: Tolunoğulları , İhşitler, Tahiroğlulları, İdrisiler, Ağlebiler vb. Ayrıca 10. asırdan sonra Şîî Fatımiler Kuzey Afrikada etkili olunca Abbasiler bu asırdan sonra Kuzey Afrikada varlık gösteremediler. 1055 yılında Tuğrul Bey Bağdatı Şîî Buveyh oğlullardan kurtardıktan sonra siyasi gucu eline aldı. Böylece Abbasiler islam dunyasındaki guçlerini Selçuklu Turklerine bıraktılar. Zayıflamış olan Abbasi Halifeliğine 1258 yılında İlhanlı Moğolları Hulagu son verdiler. İslam Dunyasına Osmanlılardan sonra en uzun ömurlu hanedan olan Abbasiler İslam Dunyasına birçok alanda buyuk katkıda bulunmuştur. _ · Abbasilerin Genel Özellikleri · _ · İslam tarihinde ilk medreseler, vezirlikler ve anlam da Divan teşkilatı bu dönemde kurulmuştur. · Sadece Arapları ön planda tutan değil butun muslumanlara eşit davranab bir devletti. · Hiçbir zaman Avrupaya sahip olmamışlardır. İlk Çağ Yunan, Roma klasikleri Arapçaya tercume edilmiştir. · Turklerle yakın ilişkiye girilmiş ve turkler bu dönemde musluman olmuşlardır. · Irak önem kazanmıştır. · Bilim ve tekniğe çok buyuk önem verilmiştir. İslam dunyası bu dönemde en önemli kultur merkezlerine sahip olmuştur. Hakim oldukları sahalara özerklikler Tavaiful Mulk tanınmıştır. · Merkezi otorite çok guçlu değildi. · Sınırların genişlemesi savaş yoluyla değil hoşgöruyle gerçekleşmiştir. · Moğollar tarafından ortadan kaldırılmıştır. Böylece sadece Irak değil, Afrika dışında butun islam dunyası Moğolların tahribatına uğramıştır. · Bu dönemden sonra islam dunyasında genelde Turkler hakim olmaya başlamışlardı. ENDuLuS EMEVİLERİ DÖNEMİ 756-149 Emevilerin 750 yılında yıkılışlarından sonra , Abbasilerin egemenliğini tanımayan İspanyadaki muslumanların başına yine Emevi Hanedanından Abdurrahman geçti. Kurtubayı başkent yaparak Avrupa muslumanlarını bu devlet temsil etti. Endulus Emevileri daha çok ilme öenm vererek mukemmel ilim ve kultur merkezleri meydana getirdiler.1031 yılında bu devlet çeşitli kollara ayrıldı. Bu dönem 1031den 1942 yılına kadar surdu. Bu dönemde “ Tavaiful Mulk “ devri denir. En etkili devletçilik Beniahmer Devletidir. Askeri ve Siyasi gucunu kaybeden Endulus Emevilerine 1492 yılında İspanyol Kastilyalılar son verdi. ÖZELLİKLERİ: 1. Sanat , Bilim ve Kulture en çok önem veren islam devletidir. 2. Sınırları sadece İspanya ile çevrilidir. 3. Avrupada Rönesansa iki eden iki islam devletinden biridir.diğer Osmanlı. __DEVLET TEŞKİLATI__ a- Devlet Başkanı: 1. İslamın siyasi yapısı dini temellere dayanıyordu. 2. Medinede Hz. Muhammed e kurtarıcı gibi bakılması onun hem siyasi hemde dini görevleri yurutmeyi uzerine almasına sebep olmuştur. 3. İlk islam devleti Peygamber efendimiz tarafından kurulmuştur. 4. Halifeler dini ve idari vazifelerin dışında butun yetkileri de kullanıyordu. 5. İlk dört halife seçimle iş başına geldiğinden bunların zamanına CUMHURİYET DEVRİ de denilir. b- Merkezi Teşkilatı: 1. İslam devletinin merkez teşkilatı ilk önceleri son derece basitti. 2. Fetihlerle devlet sınırları genişleyince ortaya çıkan ihtiyaçları karşılamak uzere yeni muesseseler kuruldu. 3. Merkez teşkilatı Abbasiler zamanında mukemmel hale geldi. 4. Asayiş işlerinde sorumlu olmak uzere “ Şurta Teşkilaı “ kuruldu. 5. Binin emir ve yasaklarına uyulmasının sağlanması,çarşı pazarın konrolu ahlaka aykırı hareketlerin önune geçilmesi “ Hisbe Teşkilatı “ nın vazifesi idi. 6. Pasta işlerini Divan Berid yönetiyordu. Emeviler zamanında kurulmuştu. 7. Abbasi halifeleri devlet işlerine fazla vakit ayıramadıklarından bunlar adına işleri çekip çevirecek “ vezirlikler “ muhtesiplik gibi görevler ortaya çıkmaya başladı. ORDU 1. İslamın ilk dönemlerinde ordu gönullerinden oluşuyordu. Cihadı butun muslumanlar için farz kılınması , onları oloğal asker olarak kabul ediyordu. 2. Sınırların genişlemesi ile asker sevkiyatı guçleşti. Bu yuzden sınır boyları ordugâh şehirler kurulmaya başlandı. **__! Ordugâh şehirlere önce askerler, sonra onların aileleri yerleşiyordu. Böylece hem sınır muhafazası , hem fetihlerin kolaylaması, hem de İslamın yayılması sağlanıyordu. 3. Abbasiler zamanında Turk tesiri ile 10lu sistem islam ordu teşkilatına girdi. 4. İlk islam donanması ise Hz. Osman zamanında Suriyede kuruldu. ADALET Hicretten sonra adalet işlerine bizzat Hz. Muhammed bakıyordu. Hz. Ömer zamanında devlet sınırları genişleyince her vilayette kadılıkları kuruldu. DİN VE İNANIŞ İslam kelimesi , Allahın irade ve isteklerine teslim olmak demektir. İslamiyeti kabul edenlere Musluman denir. Musluman ; kendisini , nefsini ve butun varlığını Allaha teslim etmiş. Allah ın birliğine inanmış , bu suretle selamete erişmiş insan demektir. İslam dinin temeli Kur-anı Kerim dir. Kur-anı Kerim Allah tarafından Hz. Muhammed e gönderilen vahiylerin bir araya toplanmasıyla meydana gelmiş ve bu gune kadar da hiç bir değişikliğe uğramamamıştır. Her dinde olduğu gibi islam dininde imana ve ibadete ilişkin esasları vardır. _İmana ilişkin esaslar: Musluman olmak için bazı şartlar kabul etmek mecburiyeti vardır. Bunlara imanın şartları denir. Bu şartlar şunlardır: 1. Allahın birliğine inanmak 2. Meleklere inanmak 3. Kutsal kitaplara inanmak 4. Peygamberlere inanmak 5. Ahiret gunune inanmak 6. Kader, hayır ve şer herşeyin allahtan geldiğine ve öldukten sonra yeniden dirilişe inanmak İbadete ilişkin esasları: Bir muslumanın islam dininin beş temel şartına uyması Allah tarafından farz kılınmıştır. Bu şartlar şunlardır: 1. Kelimeyi şahadet getirmek 2. Gunde beş vakit namaz kılmak 3. Yılda bir ay oruç tutmak 4. Zekat vermek 5. Hacca gitmek SOSYAL ve İKTİSADİ HAYAT Sosyal Hayat: İslamiyet butun muslumanların eşit ve kardeş kabul etmekle birlikte Emeviler zamanında Araplar Kendilerini diğer musluman milletlerden ustun görduler devlet yönetiminde butun önemli görevler ve askerlik Arapların elindeydi. Arap olmayan muslumanlara karşı “ mevali “ deniyordu. İranlılar , Mısırlılar, Berberiler ve Turklerr gibi. Toplumda diğer bir sosyal sınıf “ zımnîler “ gayri muslimler idi. Emevilerin , mevaliyi kuçumsemesi , vergi yönunden haksızlıklar yapması , yıkılışlarındaa en önemli sebeplerden biri oldu. Abbasilerin yönetime gelmesiyle , mevalinin durumu değişti. Musluman olmak şartıyla her milletten kişiler önemli görevlerle gelmeye başladılar. Önce İranlılar, daha sonra Turkler , Sivil ve askeri görevlere getirildiler. Ekonomik Hayat: İslam Devletinde ekonomik hayat Abbasiler döneminde gelişme gösterdi. Devletin tum gelirleri Beytul-Mal denilen devlet hazinesinde toplanırdı.Hazinenin başlıca gelir kaynakları şunlardı: 1. Öşur: Musluman halktan alınan onda bir oranda toprak vergisi. 2. Haraç ve cizye: Musluman olmayanlardan alınan toprak vergisine “ haraç “ sağlıklı gayri muslim erkeklerden , askerlik görevi karşılığı alınan vergiye de “ cizye “ denir. 3. Zekat ve Sadaka: Zengin muslumanlardan alınan bir vergi olup toplanan zekat ve yoksulluklara dağıtılırdı. 4. Ganimet: Savaşlarda elde edilen ganimetin beşte biri hazineye aitti. 5. Diğer Gelirler: Maden , orman , otlak , tuzla gelirleri , yalancı tuccarlardan alınan vergiler ve yabancı devletlerin gönderikleri vergi ve hediyeler. Toplanan gelirler orduya , kale yapımlarına , bayındırlık işlerine , fakir , dul , yetim ve hastalara harcanırdı. Vali ve komutanlara , buyuk devlet memurlarına maaş yerine arazi verilirdi. Bu kişiler , kendilerine verilen araziden aldıkları öşur ve haraçlarla geçinirlerdi. İlk altın ve gumuş para Emevi Halifesi Abdulmelik 685-705 zamanında basıldı. Altın paraya “ dinar “ , gumuş paraya “ dirhem “ denirdi. Fetihler sonrasında Irak , Suriye , Mısır , Maveraunnehirde tarım çok gelişti. Abbasiler döneminde tarımın gelişmesi için sulama faaliyetleri başlatıldı ve bataklıklar kurutuldu. Sulanabilen alanlarda, buğday, arpa, pirinç, en çok yetiştirilen urunler oldu. Yazı , Dil ve Edebiyatı İslamiyet yayılması paralel olarak , Arap alfabesi de yayıldı. Arap harfleri butun islam ulkelerinde ortak yazıyı oluşturdu. M.Ö IV. Yuzyılda Kuzey Arabistanda bir devlet kurmuş olan Nabatlıların yazısı , Arap harflerinin doğuşuna yol açtı. Arap Alfabesiyle yazı sağdan sola doğru yazılırdı. Bu alfabede bir çok sesli harf yazılmaz bunların yerine “ hareke “ denilen işaretler kullanılırdı. Harfler , kelimelerin başında , ortasında ve sonunda değişik şekiller alınırdı. İslamiyetle birlikte Arapça önem kazandı ve fetihler yoluyla geniş alanlara yayıldı. İslam dunyasında ortak dil durumuna geldi. Arapçanın ortak dil durumuna gelmesinin sebebi; Arapçanın Kuran dili olması ve ibadetin Arapça ile yapılmasıydı. Emevi Halifesi Abdulmelik zamanında Arapça resmi dil olarak kabul edildi. Arapça zamanla gelişerek , bilim ve kultur dili haline geldi. İslamiyet öncesi dönemde Araplar arasında şiirin önemli yeri vardı. Emevilerin zamanında Hz. Muhammedin hayatını anlatan eserler yazılmaya başlandı. Abbasiler zamanında edebiyat alanında felsefi duşunceler yer alırken , Batıdan tercumelerde yapıldı. BİLİM VE SANAT Bilim: İslam dunyasında bilim alanında gelişme , özellikle fen , tıp ve felsefede olmuştur. Bilim alanında gelişme Emeviler döneminde başladı. Bu dönemde İran , Hint , Suryani ve Yunan dillerinden Arapçaya tercumeler yapıldı. Tercume faaliyetleri Abbasiler döneminde de devam etti. Yapılan tercumeler daha çok tıp , astronomi , fizik , kimya , matematik ve mantık gibi bilim dallarında yapılıyordu. Abbasi ve Endulus halifeleri , bilim alanındaki çalışmalara buyuk destek verdiler. Bağdat ve Kurtuba şehirleri , dunyanın en buyuk bilim merkezleri durumuna geldiler. a- İslami Bilimler: Tesfir Kur-anın ayetlerini yorumlamak ve açıklamak ; kıraat Kur-anın doğru okunmasını mumkun kılan bilim dalı ; hadi Hz. Muhammedin çeşitli konularda muslumanları aydınlatmak ve Kur-an ayetlerini açıklamak için söylediği sözler ; fıkıh İslam hukuku ; kelam İmanın esaslarını ortaya koyan ve bunu delilleriyle savunan bilim dalı. b- Aklî Bilimler: Tıp , matematik , kimya , felsefe ve astronomi idi. Muslumanların bu bilim dallarını Arapçaya yapılan tercumeler sonucu tanıdılar. Abbasi Halifesi Mansur zamanında başlayan tercume faaliyetleri , Harun Reşid ve Memun zamanlarında buyuk gelişme göstermiştir. Bu dönemlerde Yununca , Farsça , Hintçe ve Suryaniceden çok sayıda eşer tercume edildi. Eğitim Öğretim Eğitim ve öğretim konusunda ilk gelişme Abbasiler zamanında başladı. X. Yuzyılda ilk medreseler açıldı. Bu medreselerde tefsir , hadis , fıkıh , kelam gibi islami bilimler okutuldu. İslam dunyasında ilk buyuk medreseyi Turkler kurdu. Alp Arslanın emriyle vezir Nizam ul-Mulk tarafından Bağdatta kurulan Nizamiye Medresesi dönemin en buyuk ve ileri eğitim – öğretim kurumuydu 1067. Nizamiye Medresesinde , İslam bilimlerin yanı sıra matematik, felsefe, dil ve edebiyat gibi dersler de okutulurdu. Endulus Emevi devletinde de eğitim ve öğretim de oldukça ileriydi. Kurtuba Medresesi Musluman öğrencilerin yanı sıra çeşitli Avrupa ulkelerinden gelen Hristiyan öğrencilerden eğitim görduğu yerdi. Ayrıca Kahire , Gırnata ve Sevil Şehirlerinde de yuksek medreseler açılmıştı. Sanat 1. İlk islam eserlerinin mimari özelliği yoktur. 2. Devletin sınırlarının genişlemesi ve başka kulturlerin tesiri ile islam mimarisi ortaya çıkmaya başladı. 3. İslam mimarisi başkent Şam iken Bizans tesirinde kalmıştır. Başkent Bağdata taşınınca Bizans tesirinin yerini Eski Doğu ve Sasani tesiri aldı. 4. Samerra şehrinin kurulması ile Turklerin mimaride etkileri görulmeye başladı. 5. Gımatadaki El Hamra sarayı batıdaki islam mimarisinin en guzel örneğidir. –İslam Medeniyetinin Diğer Medeniyetlere Etkisi– İslam Medeniyetinin gelişmesi, dunya tarihinin en önemli olaylardan sayılır. İslamiyet , yıllar boyunca görgu ve dini hoşgöru bakımından Hristiyan dunyasına önderlik etmiştir. Bunun yanı sıra edebiyat , tıp , felsefe gibi bilim dallarında da Batı dunyasına öncu olmuştur. İslamiyeti yaymak amacıyla başlatılan fetihler muslumanları doğuda ve batıda değişik kultur vbe medeniyetlerle karşı karşıya getirdi. Zamanla bu medeniyetlerden etkilenen muslumanlar , kendi inanç ve göruşlerini de katarak islam kultur ve medeniyetini maydana getirdiler Emevilerle başlayan ve Abbasiler döneminde hız kazanan tercume faaliyetleriyle eski Yunan ve Helenistik dönem eserleri Arapçaya çevrildi. İslam bilginleri bunlardan yararlanırken , aynı zamanda kendi yorumlarını da katarak, yeni eserler ortaya koydular. Bağdat , Kahire , Şam, Kurtuba , bilim kultur merkezleri durumuna geldi. **__! İslam medeniyeti butun muslumanları ortaklaşa oluşturdukları bir medeniyettir. Geniş ölçude Bizans ve Sasanilerden etkilenmiştir. _SONUÇ_ İslam Tarihi ile islam islamiyetin nasıl olduğunu , hangi savaşların ve nasıl olduğunu, neler yaşandığını ve birçok fetihlerin yapıldığını öğrendik. Ben şu ana kadar mensup olduğum İslam Dininin geçmişini nasıl doğduğunu kulaktan dolma bilgilerle biliyordum. Okul derslerinde öğrenmiş olduğum bilgiler ve çeşitli kaynaklardan araştırmış olduğum İslam Tarihini çok iyi öğrenmiş oldum. İslam Dini doğduktan sonra İslam Medeniyeti kuruldu. İslam medeniyetinin ilk kurucusu olan Araplar , İslamiyet öncesi dönemde önemli bir medeniyete sahip değildiler. Arağlar islamiyetin verdiği inanç ve heyecanla bir millet haline gelmişlerdir. İslam Medeniyeti Turklerin islamiyeti kabul etmelerinden sonra özelliklede Selçuklular ve Osmanlı Devleti döneminde buyuk gelişme gösterdi ve geniş alanlara yayıldı